Το Δημοτικό Σχολείο Κατσικά

Ένα σχολείο, τρεις εποχές, ένας αιώνας ιστορίας

Υπάρχουν σχολεία που δεν είναι απλώς κτίρια. Είναι ζωντανά κομμάτια της ιστορίας ενός τόπου. Οι τοίχοι τους, οι αυλές τους, οι αίθουσές τους έχουν φιλοξενήσει γενιές παιδιών, δασκάλων και οικογενειών και έχουν συνδεθεί με τις αναμνήσεις ολόκληρων κοινοτήτων.

Ένα τέτοιο σχολείο είναι και το Δημοτικό Σχολείο Κατσικά Ιωαννίνων.

Το σημερινό σχολικό συγκρότημα αποτελείται από τρεις συνεχόμενες, ενωμένες μεταξύ τους πτέρυγες, οι οποίες κατασκευάστηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους: η Μεσαία Πτέρυγα το 1927, η Βόρεια και Ανατολική Πτέρυγα το 1971 και η Νότια και Ανατολική Πτέρυγα το 1987.

Τρεις διαφορετικές εποχές. Τρεις διαφορετικές Ελλάδες. Ένα σχολείο.

Και αν κοιτάξει κανείς το κτίριο με αυτή την οπτική, οι πέτρες και οι τοίχοι του μοιάζουν να αφηγούνται μια ιστορία που ξεπερνά κατά πολύ την ιστορία μιας σχολικής μονάδας.

Η Μεσαία Πτέρυγα – 1927

Μια Ελλάδα που αναζητά τη σταθερότητα

Το 1927 οικοδομείται η Μεσαία Πτέρυγα του σχολείου.

Η Ελλάδα εκείνης της εποχής είναι μια χώρα που προσπαθεί να σταθεί ξανά στα πόδια της ύστερα από μια εξαιρετικά ταραγμένη δεκαετία. Έχει προηγηθεί η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η εγκατάσταση εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, γεγονότα που άλλαξαν βαθιά την κοινωνική και δημογραφική πραγματικότητα της χώρας.

Το 1924 έχει καταργηθεί η βασιλεία και έχει ανακηρυχθεί η Αβασίλευτη Δημοκρατία. Το 1925 η χώρα γνώρισε τη δικτατορία του Θεόδωρου Πάγκαλου, ενώ το 1926 ο Πάγκαλος ανατράπηκε και σχηματίστηκε η λεγόμενη Οικουμενική Κυβέρνηση του Αλέξανδρου Ζαΐμη. Το 1927, μέσα σε αυτό το πολιτικά ασταθές περιβάλλον, ψηφίζεται το νέο δημοκρατικό Σύνταγμα, το οποίο τέθηκε σε ισχύ στις 3 Ιουνίου του ίδιου έτους.

Μόλις έναν χρόνο αργότερα, το 1928, ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα επιστρέψει στην εξουσία, εγκαινιάζοντας μια περίοδο μεγαλύτερης πολιτικής σταθερότητας.

Μέσα λοιπόν σε αυτή την Ελλάδα δημιουργείται η πρώτη από τις τρεις πτέρυγες του σημερινού σχολείου.

Είναι δύσκολο να μη σκεφτεί κανείς τα παιδιά που πέρασαν τότε το κατώφλι της. Παιδιά μιας Ελλάδας διαφορετικής, αγροτικής σε μεγάλο βαθμό, με περιορισμένες υποδομές και με το σχολείο να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους μόρφωσης, κοινωνικοποίησης και διαμόρφωσης της νέας γενιάς.

Η πτέρυγα του 1927 είναι σήμερα το παλαιότερο κομμάτι του σχολικού μας συγκροτήματος. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής του σχολείου.

Η Βόρεια και Ανατολική Πτέρυγα – 1971

Το σχολείο σε μια Ελλάδα διαφορετική

Περνούν περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.

Το 1971 προστίθεται στο σχολικό συγκρότημα η Βόρεια και Ανατολική Πτέρυγα.

Η Ελλάδα, όμως, του 1971 δεν είναι η Ελλάδα του 1927.

Ανάμεσα στις δύο χρονολογίες έχει μεσολαβήσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Κατοχή, η Αντίσταση, ο Εμφύλιος Πόλεμος και μια μακρά περίοδος πολιτικών και κοινωνικών εντάσεων. Και το 1967, η χώρα έχει οδηγηθεί στη δικτατορία των Συνταγματαρχών, η οποία θα διαρκέσει έως το 1974.

Έτσι, η δεύτερη πτέρυγα του σχολείου δημιουργείται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη πολιτικά περίοδο. Το 1971 βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη το δικτατορικό καθεστώς και η εκπαίδευση βρίσκεται υπό έντονο κρατικό έλεγχο. Τα αναλυτικά προγράμματα, τα σχολικά βιβλία και η γενικότερη λειτουργία του σχολείου προσαρμόζονται στις ιδεολογικές επιλογές του καθεστώτος, με ιδιαίτερη έμφαση στον ελληνοχριστιανικό χαρακτήρα, την πειθαρχία και μια συγκεκριμένη εθνική αφήγηση.

Και όμως, μέσα στους ίδιους αυτούς χώρους εξακολουθεί να συμβαίνει αυτό που αποτελεί την ουσία κάθε σχολείου: τα παιδιά μαθαίνουν, μεγαλώνουν, κάνουν φίλους, ονειρεύονται και δημιουργούν τις δικές τους αναμνήσεις.

Η ιστορία μπορεί να αλλάζει γύρω από ένα σχολείο. Η ανάγκη των παιδιών για γνώση, παιχνίδι, επικοινωνία και δημιουργία παραμένει.

Η Νότια και Ανατολική Πτέρυγα – 1987

Η Ελλάδα της Μεταπολίτευσης και το σχολείο που αλλάζει

Το 1987 ολοκληρώνεται ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι του σχολικού συγκροτήματος: η Νότια και Ανατολική Πτέρυγα.

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στη Μεταπολίτευση. Η δικτατορία έχει τελειώσει από το 1974 και η δημοκρατία έχει αποκατασταθεί. Το 1981 το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου αναλαμβάνει την κυβέρνηση και η χώρα εισέρχεται σε μια νέα περίοδο έντονων κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών.

Στον χώρο της εκπαίδευσης, η δεκαετία του 1980 χαρακτηρίζεται από σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Κομβικό σημείο αποτελεί ο Νόμος 1566/1985, που καθορίζει τη δομή και τη λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο νόμος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαμόρφωση ελεύθερων, υπεύθυνων και δημοκρατικών πολιτών, στην ανάπτυξη της δημιουργικής και κριτικής σκέψης και στη συνολική ανάπτυξη των μαθητών.

Έτσι, η πτέρυγα του 1987 γεννιέται σε ένα διαφορετικό εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιβάλλον. Το σχολείο της εποχής της Μεταπολίτευσης έχει πλέον νέες ανάγκες, περισσότερους μαθητές, διαφορετικές παιδαγωγικές αντιλήψεις και έναν πιο έντονα δημοκρατικό προσανατολισμό.

Και το δικό μας σχολείο μεγαλώνει μαζί με την κοινωνία.

Τρεις πτέρυγες – τρεις εποχές – μία ιστορία

Αν σταθεί κανείς σήμερα μπροστά στο σχολικό συγκρότημα του Κατσικά, βλέπει ένα ενιαίο σχολείο.

Κι όμως, πίσω από αυτή την ενότητα κρύβονται τρεις διαφορετικές εποχές της ελληνικής ιστορίας.

1927: η Ελλάδα της Αβασίλευτης Δημοκρατίας, της προσφυγικής αποκατάστασης και της προσπάθειας να βρει πολιτική και κοινωνική σταθερότητα.

1971: η Ελλάδα της δικτατορίας, σε μια περίοδο κατά την οποία το σχολείο βρισκόταν υπό τον έντονο ιδεολογικό και διοικητικό έλεγχο του καθεστώτος.

1987: η Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, της δημοκρατίας και των σημαντικών αλλαγών στην κοινωνία και στην εκπαίδευση.

Και ανάμεσα σε αυτές τις τρεις ημερομηνίες, γενιές και γενιές μαθητών.

Παιδιά που κάθισαν στα θρανία, έμαθαν τα πρώτα τους γράμματα, έγραψαν τις πρώτες τους εκθέσεις, έκαναν τις πρώτες τους φιλίες, γέλασαν στην αυλή, στενοχωρήθηκαν για έναν βαθμό, χάρηκαν για μια επιτυχία και έφυγαν κάποτε από το σχολείο για να συνεχίσουν τη δική τους πορεία.

Οι εποχές άλλαξαν.
Οι κυβερνήσεις άλλαξαν.
Η κοινωνία άλλαξε.
Η εκπαίδευση άλλαξε.
Το σχολείο, όμως, έμεινε εκεί.

Και μαζί του έμεινε η μνήμη.

Ένα σχολείο που συνεχίζει να γράφει ιστορία

Σήμερα, οι τρεις πτέρυγες του Δημοτικού Σχολείου Κατσικά δεν αποτελούν τρία ξεχωριστά κτίρια. Είναι ένα ενιαίο σχολείο, που κουβαλά μέσα του σχεδόν έναν αιώνα ζωής.

Και οι τρεις πτέρυγες μαζί μάς υπενθυμίζουν κάτι πολύ σημαντικό:

Το σχολείο δεν είναι μόνο το κτίριο. Είναι οι άνθρωποί του.

Είναι τα παιδιά που πέρασαν από τις αίθουσές του.
Είναι οι εκπαιδευτικοί που δίδαξαν σε αυτές.
Είναι οι γονείς που εμπιστεύτηκαν σε αυτό τα παιδιά τους.
Είναι οι άνθρωποι του Κατσικά που το αγάπησαν και το στήριξαν.

Γι’ αυτό και σήμερα, κάθε φορά που ένα παιδί ανοίγει την πόρτα του σχολείου, δεν ξεκινά απλώς μια καινούργια σχολική ημέρα.

Προστίθεται ακόμη μία σελίδα στην ιστορία ενός σχολείου που γράφεται εδώ και σχεδόν εκατό χρόνια.

Και η ιστορία αυτή συνεχίζεται…

Η Δ/ντρια

Δήμητρα Λιάσκα